Ij

6
Technische aspecten
Zoals gezegd is technische kennis vereist bij het ontwerpen
van bruggen. Veel technische aspecten, zoals funderings-
technieken of aansluiting op de ondergrondse infrastruc-
tuur, hebben weinig gevolgen voor de vormgeving, maar
zorgen er voor dat de brug goed functioneert en dat zich
geen problemen voordoen. Een aantal technische aspecten
heeft wel een duidelijk verband met het uiterlijk van een
brug, deze komen hier aan bod.
48
17
Boekelermeer, Alkmaar
Belastingsklasse
De belastingsklasse geeft aan welke belasting een brug kan
dragen en beïnvloedt de keuze van constructiemateriaal
en -principe. Bij fiets- en voetgangersbruggen wordt de
toegestane belasting direct uitgedrukt in de waarde van
de toegestane veranderlijke belasting per vierkante meter,
bijvoorbeeld 5 kN/m². Voor verkeersbruggen wordt door-
gaans de term verkeersklasse gebruikt, waarvan in Nederland
verkeersklasse 300, 450 en 600 het meest gangbaar zijn.
Verkeersklasse 300 is geschikt voor autoverkeer en licht
vrachtverkeer; verkeersklasse 450 voor de combinatie auto-
belastingsklasse 5 kN/m2
verdeelde
en vrachtverkeer en verkeersklasse 600 is geschikt voor zeer
belasting per m2
zwaar vrachtverkeer.
klasse
kN/m²
aslast (kN)*
5 kN/m²
5
VK300
100
VK450
150
VK600
200
belastingsklassen, * aslast per as bij drie assen
belastingssituatie fiets- en voetgangersbruggen
brug Boekelermeer, verkeersklasse 600
belastingssituatie verkeersbruggen
verkeersklasse 300
verkeersklasse 300
aslast
aslast
aslast
49
6
Opleggingen
Fundering op staal
Een oplegging is een plaats waar de brugconstructie is vast-
Een andere veel gebruikte oplegging, is de zogenaamde
gemaakt aan de ondersteunende constructie. Opleggingen
‘fundering op staal’. De fundering bestaat uit een betonnen
dragen de krachten en bewegingen van een brug af op de
plaat, waarvan de onderzijde op minimaal 60 centimeter
ondersteuning en de fundering. Een oplegging kan onder
onder het maaiveld ligt om opvriezing te voorkomen. Relatief
meer gesitueerd zijn op een kade, oever of tussensteunpunt.
dure funderingspalen zijn niet nodig. Wel is vaak grondverbe-
Doorgaans worden opleggingen ingedeeld naar krachtwer-
tering nodig direct onder de fundering op staal.
kingsprincipe: ingeklemd (geen enkele bewegingsvrijheid),
scharnierend (verdraaiing over één as mogelijk) en rollend
(verdraaiing over een as en verschuiving mogelijk). Om uitzet-
ting door temperatuursinvloeden op te vangen, zijn bruggen
doorgaans aan één zijde scharnierend opgelegd en aan de
andere zijde rollend.
Oplegging op betonnen kesp en palen
De standaardmethode om bruggen te ondersteunen is met
een kesp (een rechthoekige balk dwars onder het brugdek)
op funderingspalen. Deze oplegging is eenvoudig en tegen
lage kosten te realiseren, maar oogt niet bijzonder fraai.
fundering op staal
betonnen kesp
doorsnede fundering op staal brug Limos, schaal 1:50
brug in Meppel, opgelegd op kesp
50
Oplegging op stalen buispalen
Gebruik hoekstaal bij oplegging
Soms wordt gekozen voor een oplegging op stalen buis- of
Een veel toegepast en mooi detail is het gebruik van een
heipalen. Deze palen dienen als fundering. De brugcon-
hoekstaal op de scheidslijn tussen brugdek en bestrating.
structie wordt bevestigd op stalen flenzen, die bovenop de
Dit hoekstaal zorgt voor een mooie overgang van weg- naar
funderingspalen zijn gelast. Conservering van de stalen buis-
brugdek; de bestrating kan tot aan het hoekstaal doorlo-
palen is een extra aandachtspunt.
pen. Een veel gebruikt alternatief is de betonrand, die zorgt
voor een aanzienlijk minder fraaie, brede betonnen over-
gangsstrook.
detail hoekstaal, schaal 1:20
hoekstaal
stalen
buispaal
doorsnede oplegging bruggen Oudvaart, schaal 1:50
oorsnede oplegging brug Broekpolder, schaal 1:50
oplegging bruggen Oudvaart
vlonder opgelegd op stalen buispalen
hoekstaal bij oplegging brug Broekpolder
overgang weg en brugdek met hoekstaal
d
51
6
Landhoofden
Groot betonnen landhoofd
Een landhoofd is de constructie die de uiteinden van een
In andere gevallen zijn de landhoofden juist heel massief
brug ondersteunt. Ook wel bruggenhoofd genoemd.
vormgegeven, zoals bij de bruggen op industrieterrein
Baanstee Oost in Purmerend. De betonnen landhoofden
zijn hier goed zichtbaar. Wel liggen ze bewust iets terug ten
Doorlopend talud
opzichte van de stalen randliggers zodat ze niet te dominant
Op een locatie met begroeide, schuine oevers, kan het mooi
zijn.
zijn het talud vrij te houden door te kiezen voor zo klein
mogelijke landhoofden op maaiveldhoogte. Deze aansluiting
van de brug op de oever oogt heel natuurlijk, zoals te zien is
bij de bruggen in De Erven te Emmeloord.
ijaanzicht brug Baanstee Oost, schaal 1:50
5
zijaanzicht brug De Erven, schaal 1:50
vrijgehouden
talud
betonnen
landhoofd
begroeide oevers in De Erven
het beton ligtziets terug ten opzichte van de stalen ligger
52
2
Bemetselde landhoofden
oorlopende keermuur
De bruggen in woonwijk Woldmeenthe te Steenwijk zijn
Een brug kan ook aanlanden op een keer- of kademuur,
voorzien van metselwerk. Omdat het landhoofd doorloopt
zoals de brug over de Looijersgracht in Steenwijk. Deze is
tot in het water, is een extra hard gebakken steen gebruikt
aan de ene zijde ingeklemd (daar waar de constructiehoogte
met een laag watergehalte, die bestand is tegen water.
het grootst is) en aan de andere zijde rollend opgelegd. De
Verder is veel aandacht besteed aan de detaillering van het
constructie is ter hoogte van de inklemming met een stalen
metselwerk: de voeg is verdiept uitgevoerd en, in lijn met het
plaat op het achter het metselwerk gelegen beton bevestigd.
wijkthema de Amsterdamse School, zijn rollagen van verticaal
staande bakstenen gebruikt.
etonnen landhoofd
met metselwerk
zijaanzicht brug Woldmeenthe, schaal 1:50
zij- en bovenaanzicht aanlanding brug Looijersgracht schaal 1:50
l
andhoofd brug Woldmeenthe
brug Looijersgracht
b
D
53
6
Driehoekig landhoofd
Voor bruggen met een schuine aanlanding, zoals de brug
HES/ROC in Amsterdam Zuidoost, kan een driehoekig land-
hoofd (in plattegrond) voordelig zijn. De brug wordt dan
beter toegankelijk vanuit richtingen die niet in het verlengde
van de brug liggen. Vanwege de aanwezigheid van een
ondergrondse leidingzone vlak naast het voetpad op de
oever, is het landhoofd hier extra ruim ontworpen en steekt
het ook een stukje in het water.
bovenaanzicht aanlanding brug HES/ROC, schaal 1:200
het landhoofd tijdens de bouw
beschoeiing
betonnen landhoofd
kabel- en leidingenzone
talud
voetpad
het landhoofd
bovenaanzicht landhoofd brug HES/ROC, schaal 1:200
bestrating landhoofd
beschoeiing
betonnen landhoofd
kabel- en leidingenzone
talud
betonnen landhoofd,
oplegvlak
grondkering
brug
voetpad
54
HES/ROC, Amsterdam Zuidoost
55
55
6
Tussensteunpunten
Steunpunten op het land
Behalve op landhoofden rust een brug soms ook op tussen-
Bij een van de bruggen voor IJsselmonde staan de steunpun-
steunpunten. Deze kunnen een veelvoud aan vormen aanne-
ten niet in het water, maar op het land. De funderingskosten
men en een wezenlijke bijdrage leveren aan het beeld van de
voor de tussensteunpunten zijn hierdoor lager dan wanneer
brug. Tussensteunpunten verdelen de overspanning in klei-
ze in het water zouden staan. Aan weerszijden van de brug
nere gedeelten, wat soms leidt tot een kostenbesparing. Hoe
bestaan de steunpunten elk uit twee keer zes diagonale
kleiner de overspanning, hoe kleiner de constructiehoogte
drukstaven die zowel onder- als bovenaan samenkomen.
doorsnede A-A
z
van de brug.
In de meeste gevallen zijn steunpunten uitgevoerd als pen-
dels: zowel onder als boven scharnieren bevestigd. De steun-
ijaanzicht brug IJsselmonde
punten dragen dan alleen krachten af die door de staven van
detail A
het steunpunt heenlopen.
plaatsing steunpunt brug IJsselmonde
5
zijaanzicht en doorsnede brug ter hoogte van detail A
diagonale
drukstaven
56
6
Steunpunten van verschillende materialen
Het onderste deel van de gevorkte steunpunten van de fiets-
en voetgangersbrug voor De Waalsprong is van beton, het
bovenste deel van staal. Zo wordt vermeden dat het staal in
het water staat, wat zou leiden tot relatief hoge conserve-
ringskosten. Bovendien is de brugconstructie hier van staal,
en is staal op staal beter aan te sluiten. Bij de verkeersbrug-
talen delen
gen voor De Waalsprong is de gehele constructie, inclusief de
steunpunten
steunpunten, van beton. Het betonnen onderste deel vormt
zo een duidelijk familiekenmerk.
betonnen deel
steunpunten
steunpunt voetgangersbruggen
steunpunt voetgangersbruggen
aanzichten steunpunt voetgangersbruggen, schaal 1:100
aanzichten steunpunt verkeersbruggen, schaal 1:100
s
betonnen steunpunten verkeersbrug De Waalsprong, Nijmegen
geheel betonnen
steunpunten
57
6
Gevorkte steunpunten
doorsnede brug , schaal 1:50
Bij het project De Bogen in Nijkerk vormen grote stalen
kokers in een dubbele gevorkte uitvoering de tussensteun-
punten. Door steunpunten gevorkt uit te voeren, wordt de
overspanning kleiner, waardoor ook de constructie van de
brug kleiner kan zijn.
Bij een van de bruggen is een geplande stuw geïntegreerd in
het brugontwerp; deze dient als fundering voor de brug.
stuw/
fundering
zijaanzicht ondersteuning, schaal1:100
5
ondersteuning brug De Bogen
58
8
Combinatie met trappen
De ecozonebrug voor Het Jeurlink heeft ter hoogte van een
van de tussensteunpunten aan elke kant een trap die toe-
gang geeft tot het ondergelegen eiland. Om te voorkomen
dat de trappen als steunpunt gaan fungeren, zijn ze aan de
onderzijde rollend opgelegd. Bij neerwaartse beweging van
de brug kunnen de trappen zo onderaan eenvoudig iets naar
buiten uitzetten.
roosterdek
fundering
trap
aanzichten en doorsnede ecozonebrug Het Jeurlink, schaal 1:100
59
6
60
De Bogen, Nijkerk
61